© 2026 تخفیفان قشم — تمامی حقوق محفوظ است.
© 2026 تخفیفان قشم — تمامی حقوق محفوظ است.
از مهندسی سنتی ذخیره آب تا نقش چاه های تلا در کشاورزی، گردشگری و توسعه پایدار روستای لافت و جزیره قشم
اگر نام چاه های تلا لافت را شنیده ای اما فقط چند عکس پراکنده از آنها دیده ای، باید بدانی پشت این حلقه های سنگی ساده یک داستان جدی از مهندسی سنتی آب، بقا در اقلیم خشک و امروز، تاثیر مستقیم بر اقتصاد قشم و روستای لافت وجود دارد. چاه های تلا لافت فقط یک جاذبه گردشگری برای عکاسی نیستند؛ این مجموعه، سال ها منبع اصلی تامین آب شیرین مردم منطقه بوده و هنوز هم به عنوان یک سرمایه آبی، فرهنگی و اقتصادی برای قشم اهمیت دارد.
در شرایطی که بحث کم آبی و بحران آب هر روز جدی تر میشود، چاه های تلا لافت مثل یک کلاس درس در فضای باز عمل میکنند؛ جایی که میتوان دید مردم بومی قشم، قرن ها قبل بدون ابزار مدرن، چطور سیستم جمع آوری و ذخیره آب باران را طراحی کرده اند تا یک سال کامل از آن استفاده کنند. همین نگاه هوشمندانه به آب است که اگر امروز به زبان توسعه پایدار ترجمه شود، میتواند هم کشاورزی و هم گردشگری منطقه را تقویت کند.
در این مقاله، قدم به قدم به سراغ چاه های تلا لافت میرویم؛ از تاریخچه و معماری خاص آنها تا نقششان در کشاورزی، گردشگری، اشتغال محلی و حتی برندینگ قشم به عنوان مقصدی که در آن فرهنگ، طبیعت و اقتصاد به هم گره خورده است. اگر در حال طراحی برنامه سفر یا تولید محتوا درباره قشم هستی، این راهنما به تو کمک میکند چاه های تلا را نه فقط به عنوان یک لوکیشن، بلکه به عنوان یک موتور کوچک اقتصاد محلی ببینی.
چاه های تلا در روستای بندری لافت در شمال غرب جزیره قشم و پشت قلعه تاریخی نادری قرار گرفته اند. این منطقه در گذشته یکی از مهم ترین بندرهای خلیج فارس بوده و دسترسی مستقیم به دریا، جنگل های حرا و مسیرهای دریایی تجاری داشته است. در چنین اقلیمی که بارندگی کم و آب شیرین محدود است، داشتن یک سیستم مطمئن برای ذخیره آب یعنی داشتن شانس واقعی برای رشد و بقا.
بر اساس روایت های تاریخی و پژوهش های جدید، تعداد اولیه چاه های تلا لافت حدود ۳۶۶ حلقه بوده که هر کدام برای یک روز از سال استفاده میشده است. امروز بخش کوچکتری از آنها باقی مانده اما همان تعداد هم برای فهمیدن مقیاس این پروژه و مهندسی به کار رفته کافی است. این چاه ها در دل سنگ، داخل یک گودال بزرگ و روی شیب کوه حفر شده اند تا بتوانند آب باران را جمع و برای مدت طولانی نگهداری کنند.
همین ترکیب موقعیت جغرافیایی حساس، نیاز شدید به آب و پاسخ خلاقانه مردم لافت، باعث شده چاه های تلا به عنوان یک اثر ثبت ملی و یکی از نمادهای مهندسی سنتی آب در ایران شناخته شوند. امروز هر گردشگری که به لافت میرسد، دیر یا زود پایش به این گودال سنگی و چاه های مرموز آن باز میشود.
درباره زمان دقیق ساخت چاه های تلا دیدگاه های مختلفی وجود دارد؛ برخی پژوهشگران ریشه این سیستم را به دوران هخامنشی نسبت میدهند، برخی آن را مرتبط با دوران های تاریخی پس از اسلام میدانند، اما تقریبا همه بر یک نکته توافق دارند: این سازه ها نتیجه یک تفکر مهندسی پیشرفته برای مدیریت آب در منطقه ای خشک است. همین نگاه است که امروز چاه های تلا را به موضوع مطالعات معماری بومی و هیدرولوژی سنتی تبدیل کرده است.
چاه ها در گودالی بزرگ حفر شده اند که دیواره های سنگی دارد و مثل یک قیف طبیعی عمل میکند. باران که میبارد، آب از روی صخره ها و تپه اطراف به سمت گودال هدایت میشود، داخل دهانه ها می ریزد و در عمق چاه، روی لایه هایی قرار میگیرد که به دلیل جنس سنگ و خاک، اجازه هدررفت سریع آب را نمیدهند. به این ترتیب، آبی که روزهای بارانی جمع میشود، تا ماه ها پس از آن خنک و قابل استفاده باقی میماند.
دهانه بعضی از چاه ها دایره ای، بعضی مربعی و برخی مستطیلی است و این تنوع شکل، علاوه بر کارکرد، نشان از دوره های مختلف ساخت یا بازسازی دارد. در کنار چاه ها، ریشه درختان قدیمی و تنومندی دیده میشود که مردم محلی آنها را نوعی محافظ طبیعی این مجموعه میدانند؛ درختانی که خودشان نشان میدهند زیر پایشان هنوز آب وجود دارد.
بر خلاف تصور عمومی که چاه را همیشه به آب زیرزمینی ربط میدهد، چاه های تلا لافت بیشتر بر پایه جمع آوری آب باران کار میکنند. با توجه به سختی سنگ بستر و محدود بودن سفره های زیرزمینی در جزیره، مردم لافت به جای تلاش برای رسیدن به آب در عمق زیاد، روی مهار آب سطحی و باران تمرکز کرده اند. به همین دلیل است که هر بارش در این منطقه عملا به عنوان یک سرمایه آبی جدی دیده میشود.
آب باران از روی تپه بالادست (تل) سرازیر شده و داخل گودال و سپس داخل چاه ها جمع میشود. لایه های گچی و خاص کف چاه ها کمک میکند آب تا مدت ها سالم و خنک بماند. در گذشته، برای هر روز یک چاه به شکل نوبتی استفاده میشد تا هم کیفیت آب حفظ شود هم فشار برداشت روی یک چاه متمرکز نباشد. این مدل استفاده نوبتی، خود یک نوع برنامه ریزی سنتی برای مدیریت منابع محدود است.
چاه های تلا لافت در نگاه اول شاید فقط یک میراث تاریخی باشند، اما وقتی کمی دقیق تر نگاه کنیم، میبینیم این چاه ها به شکل مستقیم و غیرمستقیم روی چند بخش اصلی اقتصاد قشم تاثیر دارند؛ از تامین آب برای کشاورزی و زندگی روزمره گذشته تا امروز که به عنوان جاذبه گردشگری و سوژه تورهای محلی، نقش اقتصادی تازه ای پیدا کرده اند.
در گذشته، بخش زیادی از فعالیت های کشاورزی اطراف لافت و حتی تامین آب شرب مردم به این چاه ها وابسته بوده است. بدون این منبع نسبتا پایدار آب شیرین، امکان کشت و زرع و نگهداری نخل ها و باغ ها بسیار دشوار میشد و بخش بزرگی از جمعیت مجبور به مهاجرت بود. بنابراین چاه های تلا عملا ستون فقرات شکل گیری و ماندگاری سکونت در این بندر تاریخی به شمار می آمدند.
در اقلیمی مثل قشم، کشاورزی بدون مدیریت دقیق آب تقریبا غیرممکن است. چاه های تلا با ذخیره باران و تبدیل آن به منبعی قابل اتکا، امکان آبیاری نخلستان ها، باغ های کوچک و کشت محدود محصولات را فراهم کرده اند. حتی اگر امروز سهم این چاه ها در تامین آب نسبت به گذشته کاهش یافته باشد، باز هم نقش نمادین و تکمیلی آنها در کنار منابع دیگر مهم است.
برای بسیاری از خانواده های قدیمی لافت، خاطره آوردن آب از چاه های تلا و استفاده از آن در خانه و باغ بخشی از زندگی روزمره بوده است. این خاطره ها امروز تبدیل به روایت هایی شده اند که راهنمایان محلی برای گردشگران تعریف میکنند و همین روایت ها هستند که بین صنعت کشاورزی دیروز و گردشگری امروز پل میزنند.
امروز بخش قابل توجهی از تاثیر اقتصادی چاه های تلا لافت، از مسیر گردشگری تامین میشود. تقریبا همه تورهای قشم گردی که لافت را در برنامه دارند، بازدید از این چاه ها را در لیست جاهای دیدنی قرار میدهند. گردشگران روی لبه گودال قدم میزنند، از میان چاه های سنگی عبور میکنند، عکس میگیرند و از راهنمای تور درباره تاریخچه و شیوه کارکرد مجموعه سوال میکنند.
حضور گردشگر در لافت یعنی رونق کافه های کوچک، فروش سوغات محلی، خدمات حمل و نقل، اقامتگاه های بوم گردی و تورهای محلی. در واقع چاه های تلا بهانه ای هستند برای اینکه مسافر از شهر قشم یا سایر نقاط جزیره به سمت لافت بیاید و همین رفت و آمد، اقتصاد روستا را زنده نگه میدارد. اگر این ظرفیت به شکل حرفه ای و با مدیریت پایدار استفاده شود، میتواند به یکی از ستون های مهم اقتصاد گردشگری قشم تبدیل شود.
مثل هر منبع طبیعی و تاریخی دیگر، چاه های تلا هم در کنار همه مزایا، با چالش هایی روبه رو هستند. از یک طرف فشار گردشگری، بی احتیاطی برخی بازدیدکنندگان و تخریب های کوچک و بزرگ، ظاهر و کارکرد این مجموعه را تهدید میکند. از طرف دیگر تغییرات اقلیمی، کاهش بارش و مصرف بی حساب آب در مقیاس منطقه ای میتواند ظرفیت ذخیره و کیفیت آب را تحت تاثیر قرار دهد.
اگر قرار است چاه های تلا همزمان یک میراث تاریخی، یک جاذبه گردشگری و یک منبع آموزشی درباره مدیریت آب باشند، نیاز به برنامه ریزی جدی برای حفاظت فیزیکی، کنترل تردد، فرهنگ سازی بین گردشگران و آموزش جامعه محلی وجود دارد. بدون این اقدامات، خطر تبدیل شدن این مجموعه به صرفا یک لوکیشن فرسوده و شلوغ به جای یک نماد توسعه پایدار وجود دارد.
برای اینکه چاه های تلا بتوانند در بلندمدت به اقتصاد قشم کمک کنند، باید چند لایه اقدام به طور همزمان اجرا شود. نصب تابلوهای راهنما و هشدار، ایجاد مسیرهای مشخص حرکت، محدود کردن دسترسی به دهانه برخی چاه ها برای حفظ ایمنی، و استفاده از راهنمایان محلی آموزش دیده، از قدم های اولیه است. علاوه بر آن، هر نوع توسعه گردشگری در اطراف لافت باید به ظرفیت اکولوژیک منطقه و منابع آب موجود توجه داشته باشد.
در سطح کلان تر، نظارت دوره ای بر کیفیت آب، جلوگیری از آلودگی های احتمالی، مدیریت رواناب های سطحی و هماهنگی بین نهادهای محلی و ملی برای حفاظت همزمان از قلعه نادری، بافت تاریخی لافت و چاه های تلا ضروری است. در غیر این صورت، هر توسعه اقتصادی کوتاه مدت میتواند به بهای از دست رفتن سرمایه اصلی تمام شود.
امروز دیگر توسعه اقتصادی فقط به معنی ساخت و ساز بیشتر نیست؛ مفهومی که در مورد چاه های تلا لافت اهمیت پیدا میکند، توسعه پایدار است. یعنی بتوان از ظرفیت گردشگری و فرهنگی این مجموعه برای درآمدزایی استفاده کرد، بدون اینکه به هویت، کارکرد و کیفیت آن آسیب جدی وارد شود. در این مسیر، پلتفرم های آنلاین مثل تخفیفان قشم هم میتوانند نقش مکمل مهمی داشته باشند.
کسب و کارهای محلی، تورلیدرها و اقامتگاه های بوم گردی که بازدید از چاه های تلا را در برنامه خود دارند، میتوانند با حضور در تخفیفان قشم بهتر دیده شوند، پیشنهادهای تخفیف هدفمند ارائه دهند و گردشگرانی را جذب کنند که از قبل در حال برنامه ریزی سفر هستند. این مدل معرفی آنلاین، اگر با محتوای آموزشی همراه شود، میتواند کمک کند مسافر قبل از رسیدن به لافت بداند با چه جاذبه حساسی روبه رو است و چطور باید از آن محافظت کند.
یکی از بهترین سناریوها برای آینده چاه های تلا، ترکیب بازدید حضوری با آموزش آنلاین است. یعنی گردشگر قبل از سفر از طریق محتوای متنی، تصویری و ویدئویی در سایت ها و پلتفرم هایی مثل تخفیفان قشم، درباره تاریخچه، معماری و حساسیت های محیطی این مجموعه یاد بگیرد و وقتی به محل میرسد، با احترام بیشتری با آن برخورد کند. در این صورت، هر بازدید به جای یک تهدید، به فرصتی برای تقویت سرمایه اجتماعی و فرهنگی تبدیل میشود.
اگر قصد داری در سفر بعدی به قشم از چاه های تلا لافت بازدید کنی، چند نکته ساده ولی مهم را در نظر داشته باش. اول اینکه بهتر است بازدید را در ساعاتی انجام دهی که نور کافی برای دیدن جزئیات چاه ها و عکاسی وجود دارد اما آفتاب خیلی تند نیست؛ معمولا صبح زود یا نزدیک غروب. دوم اینکه کفش مناسب برای راه رفتن روی سنگ و شیب همراه داشته باشی، چون گودال محل قرارگیری چاه ها سطحی ناهموار دارد.
سوم، در کنار دهانه چاه ها با احتیاط حرکت کن؛ هم برای حفظ ایمنی خودت و هم برای جلوگیری از ریزش لبه ها یا آسیب به سازه. چهارم، اگر با تور محلی میروی، از راهنما بخواه درباره نحوه ذخیره آب، تعداد اولیه چاه ها و داستان های محلی مرتبط با این مجموعه برایت توضیح دهد؛ این روایت ها بخش جذابی از تجربه تو خواهد بود. و در نهایت، هر رد زباله یا آلودگی که باقی نگذاری، در عمل به حفظ این میراث برای نسل های بعد کمک کرده ای.
چاه های تلا لافت نمونه واضحی است از اینکه یک ایده هوشمندانه برای حل مشکل آب، چگونه میتواند قرن ها بعد هم در قالب یک جاذبه گردشگری و نماد هویت محلی، همچنان به اقتصاد منطقه خدمت کند. این چاه ها ابتدا برای بقا ساخته شدند، اما امروز علاوه بر تامین آب، در کشاورزی، گردشگری، آموزش و برندینگ قشم نقش دارند. اگر این مجموعه با نگاه توسعه پایدار مدیریت شود، میتواند سال های طولانی دیگر هم منبع الهام برای مهندسان، پژوهشگران و گردشگران باشد.
برای تو به عنوان مسافر یا تولیدکننده محتوا، چاه های تلا فرصتی است تا قشم را فراتر از کلیشه ها ببینی؛ جزیره ای که در آن مردم، با استفاده از زمین، سنگ و باران، سیستمی ساخته اند که هنوز هم مورد احترام است. اگر برنامه سفر به قشم را میچینی، بد نیست در کنار انتخاب تفریحات دریایی و خرید سوغات، بازدید از لافت و این چاه های تاریخی را هم در لیست خود بگذاری و از تخفیفان قشم برای مدیریت بهتر هزینه ها و پیدا کردن تورهای مناسب کمک بگیری.